Het Rathenau Instituut kletst

Via Sargasso vond ik juist het jaarverslag van het Rathenau-instituut waarin een stuk staat over de positie van het Nederlandse universitaire onderzoek ten opzichte van het buitenland. Het Rathenau Instituut is een onderdeel van de KNAW en een door de overheid bekostigde wetenschappelijke organisatie die werkt op het spanningsveld tussen wetenschap, samenleving en politiek. Het jaarverslag van het Rathenau instituut is ontvangen door alle kamerleden, en dus een belangrijk uitgangspunt bij het doorhakken van politieke knopen omtrent de wetenschap (klik). Het is dan ook buitengewoon jammer dat er een paar pertinente onwaarheden en uitermate onverstandige adviezen in staan, die de positie van wetenschappers nog verder onder druk kunnen zetten dan die nu al staat en ertoe kunnen leiden dat het voor universiteiten nog moeilijker wordt om talent vast te houden dan het nu al is.

Ingezet wordt de immer effectieve retorische truc van de snel naderende donderwolk: Nederland heeft de laatste decennia, met relatief weinig geld, een voortrekkersrol gespeeld, maar we worden nu door het buitenland ingehaald en De Ondergang Dreigt. Maatregelen zijn noodzakelijk. Ik citeer:

Op de eerste plaats zou de beoordeling van het Nederlandse onderzoek meer kunnen worden gekoppeld aan de financiering. ‘De geldstromen zijn nu niet afhankelijk van de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek: wij koesteren gelijkheid. Daardoor is het moeilijk om in internationale rangschikkingen tot de topscoorders te gaan behoren. De concurrentie tussen universiteiten mag best toenemen – dat gebeurt in het buitenland al heel duidelijk.’

Het is werkelijk een gotspe dat dit zo gezegd kan worden! Wetenschappers concurreren zichzelf en elkaar al jaren totaal kapot. Kiezen voor de wetenschap betekent voor de meesten kiezen voor minstens vijftien jaar aan kleine, tijdelijke baantjes waarbij je academische voortbestaan afhankelijk is van de mate waarin je zelfstandig in staat bent geld te werven - en dat hangt weer voor een deel af van geluk en retorische vaardigheden: excellente wetenschappers zijn we allemaal, dat is een basisvoorwaarde. Wellicht is dit bij het Rathenau instituut nog niet doorgedrongen. Waarschijnlijker is dat het een inconvenient truth is die om politieke redenen is gesneuveld. Dan de volgende alinea:

Het Nederlandse onderzoek kan ook effectiever worden geëvalueerd. ‘Je ziet dat tachtig procent van het onderzoek wordt bestempeld als zeer goed of excellent. Een optie is om de ordelen te gaan normeren: bijvoorbeeld dat slechts tien procent van al het onderzoek als excellent kan worden beoordeeld, en twintig procent als zeer goed. Daarmee dwing je evaluatiecommissies om duidelijker onderscheid te maken, en komt echt toponderzoek beter aan het licht.’

Bij het Rathenau instituut weten ze blijkbaar ook niet veel van de praktische uitwerking van beoordelingsprocedures. Voorstellen zijn namelijk zo gespecialiseerd dat je die om ze een eerlijke kans te geven eerst naar een of meer externe referees stuurt. De kans dat een beoordelingscommissie voldoende kennis in huis heeft om uit de excellente voorstellen zelfstandig de allerallerbeste te kiezen is namelijk zo goed als nihil. Het is een mix van de adviezen die ze krijgen en de eigen indruk. Je kan dus nooit de beoordeling relatief normeren, nog los van het feit dat het te zot voor woorden zou zijn als jouw excellente voorstel (dat helaas buiten de boot valt) in minder glorieuze termen zou worden omschreven alleen omdat er toevallig onvoldoende geld is - en daardoor dus bij de volgende ronde minder kans heeft. Een inhoudelijke beoordeling en het toekennen van geld zijn gewoon twee verschillende dingen. Dat hele gedoe om excellentie wordt maakt zo langzamerhand dat de wetenschap een soort parodie van zichzelf wordt. Pas als je het mooist kan kakelen hoe excellent je bent, mag je meezingen in het koor.

Het sleutelwoord is concurrentie.

'Echt, als we onze goede internationale positie willen behouden is er meer concurrentie nodig in de Nederlandse wetenschap.Â’

Dat is lijnrechte onzin. Concurrentie is er genoeg. Alles dat op de universiteit werkt en geen vaste aanstelling heeft (dat is nu al 40% (!) van het wetenschappelijke personeel - en dat wordt rap meer) is en masse geobsedeerd door die volgende zak met geld en die hebben we nog niet binnen of we smachten alweer naar nieuwe klinkende munt. Focus is er meer dan genoeg. We loensen ervan. Massa, dat hebben we nodig! Er moet gewoon simpelweg meer poen in dat systeem, en snel ook, voordat alles dat talent en ideeën heeft, afhaakt en dan maar gewoon geld gaat verdienen in de industrie of in een ziekenhuis.

Comments