Liberté! Egalité! Fraternité?

Soms kom je van die artikelen tegen die stilletjes blijven doorpruttelen en langzamerhand maar onverbiddelijk het luik op de wereld weer een stukje verder openen, vaak zonder iets substantiëel nieuws te zeggen, maar door de dingen zo te stellen dat je opeens de verbanden ziet en je vervolgens afvraagt waarom je die eigenlijk met je stomme kop niet eerder had gezien.

Zaterdag las ik in De Volkskrant een bijzonder leesbaar stuk van Yvonne Zonderop. Het vertrekpunt was dat we moord en brand schreeuwen over de verlichting, de Franse revolutie, en de daarbij horende vrijheid en gelijkheid, maar dat niemand het heeft over het derde element van de trias socialis van toen: broederschap. Nou is dat op zich ook een beetje een moeilijk punt, want menig vrijgevochten landgenoot krijgt meteen overal jeuk als een ander het ook maar waagt te hinten dat men iets zou moeten doen aan Broederschap. Voor je het weet word je met pek en veren, van christenmoralisme beschuldigd, het land uitgesodemieterd. Je designbrilletje erachteraan. Toch is de suggestie dat het ons wat ontbreekt aan broederschap best aantrekkelijk.

Het aantrekkelijke zit hem voor mij in de koppeling die gelegd wordt tussen het gebrek aan broederschap en de meritocratische samenleving die we onszelf de afgelopen decennia hebben geschapen - dat wil zeggen een samenleving waar mensen op grond van hun merites geacht worden een plaats te krijgen en waarin de 'haves' de 'havenots' dus ook beoordelen vanuit het idee dat het terecht is dat ze hebben bereikt wat ze hebben bereikt en dat het evenzeer terecht is dat lieden die minder bereikt hebben minder bereikt hebben. Je hoort het weleens - van die typische meritocratenargumenten: 'ik heb er hard voor gestudeerd, dus ik heb dat hoge salaris gewoon verdiend' of 'ik werk hard voor de zaak, dus die poen is van mij'. Het is niet eens geheel onwaar, want meestal hebben die mensen er ook hard voor gewerkt, maar het wordt dan toch vaak opvallend gemakkelijk vergeten dat er, voordat je überhaupt aan dat hard ervoor werken toekomt, toch wel aan een bepaalde hoeveelheid randvoorwaarden moet zijn voldaan. Bijvoorbeeld een goed stel hersens. Kortom: is een meritocratie wel zo rechtvaardig of moet je ook daar correctie op toepassen? Ik zou zeggen van wel en ik zou denken dat het begrip fraternité daar met uitroepteken bij hoort.

Comments